۱ نوامبر ۲۰۲۶ - داروهای  GLP-1مانند سِماگلوتاید (اوزمپیک یا وگوی) و تیرزپاتاید (مونجارو) در مدیریت دیابت، چاقی و شرایط سلامتی مربوط به متابولیسم یا وزن بسیار مؤثر هستند. اما این داروها می‌توانند با عوارض جانبی گوارشی و سایر عوارض، از جمله کمبود مواد مغذی، همراه باشند.

اگر شما از یکی از انواع داروهای  GLP-1استفاده می‌کنید، در اینجا آنچه را که باید درباره عوارض جانبی احتمالی و نحوهٔ دریافت مواد مغذی کافی (با توجه به کاهش میزان ورود غذا به بدن) بدانید، آورده‌ایم.

این داروها چگونه عمل می‌کنند؟

زمانی که شما غذا می‌خورید، بدن شما هورمون‌های اشتها یعنی GLP-1(پپتید شبه گلوکاگون-۱) و GIP(پپتید اینتروتروپیک وابسته به گلوکز) را تولید می‌کند.

این هورمون‌ها بر موارد زیر تأثیر می‌گذارند:

·  میزان احساس گرسنگی و سیری شما

·  سرعت عبور غذا از روده‌های شما

·  تولید انسولین

·  تنظیم قند خون

·  نرخ متابولیسم و مصرف انرژی

·  مرکز پاداش در مغز، که بر میزان رضایت‌بخش بودن غذا هنگام خوردن تأثیر می‌گذارد.

زمانی که بدن ما این هورمون‌ها را تولید می‌کند، آن‌ها تنها برای چند دقیقه فعال باقی می‌مانند. اما داروهای حاوی  GLP-1و  GIPسنتتیک، به‌گونه‌ای اصلاح شده‌اند که در برابر تجزیه شدن مقاوم باشند. به همین دلیل است که این داروها، که به عنوان «آگونیست‌های گیرنده GLP-1و GIP» شناخته می‌شوند، تنها به تزریق هفتگی نیاز دارند.

کاربران چقدر وزن کم می‌کنند؟

در مقایسه با داروهای پلاسبو (دارونما)، میانگین کاهش وزن در بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ یا چاقی که سِماگلوتاید (۱ میلی‌گرم هفتگی) دریافت کرده‌اند، حدود ۶.۲۴ کیلوگرم (۱۳.۸ پوند) بیشتر است؛ و در مورد تیرزپاتاید (۱۵ میلی‌گرم هفتگی)، این میزان کاهش وزن تا ۱۰.۸ کیلوگرم (۲۳.۸ پوند) بیشتر است.

مقدار دقیق کاهش وزن به سلامت پایه شما، نوع داروی GLP-1، دوز مصرفی و مدت زمان ادامه درمان بستگی دارد.

در مطالعاتی که بیش از یک سال طول کشیده‌اند، کاهش وزن به صورت درصدی از وزن اولیه بدن و بر اساس نوع دارو و دوز مصرفی گزارش شده است.

در مقایسه با پلاسبو، افرادی که دوز ۲.۴ میلی‌گرمی سِماگلوتاید را به صورت هفتگی مصرف می‌کردند، به طور میانگین ۱۰.۲ درصد از وزن اولیه خود را از دست دادند. کسانی که دوز ۷.۲ میلی‌گرمی مصرف می‌کردند، میانگین ۱۲.۶ درصد کاهش وزن داشتند.

برای تیرزپاتاید، کاهش وزن بدن به این صورت بود: ۹.۵ درصد (برای دوز ۵ میلی‌گرمی)، ۱۲.۴ درصد (برای دوز ۱۰ میلی‌گرمی) و ۱۴.۸ درصد (برای دوز ۱۵ میلی‌گرمی).

هنگامی که کاهش وزن بیش از ۵ درصد وزن بدن باشد، سلامت و کیفیت زندگی کاربران بهبود می‌یابد. اما دوزهای بالاتر ممکن است تحمل‌پذیری کمتری داشته باشند و با عوارض جانبی بیشتری همراه باشند.

این بدان معناست که داروها باید با توجه به عوارض جانبی، وضعیت سلامت، رفاه و ترجیحات فردی، شخصی‌سازی و متوازن شوند.

رایج‌ترین عوارض جانبی کدامند؟

در یک بررسی که بیش از ۳۳,۰۰۰ نفر را پوشش می‌داد، «تهوع» شایع‌ترین عوارض جانبی گزارش‌شده در استفاده از  GLP-1بود، اما فراوانی آن به دارو و دوز مصرفی بستگی داشت.

یک بررسی دیگر از ۴۸ مطالعه نشان داد که ۲۱ درصد از افراد تهوع را گزارش کرده‌اند. اسهال ۱۰ درصد، استفراغ ۹ درصد، سوء هضم ۹ درصد و یبوست ۸ درصد را تحت تأثیر قرار داد.

این نرخ‌ها ممکن است بالا به نظر نرسند، اما عوارض جانبی ناخوشایند باعث می‌شوند که احتمال قطع مصرف دارو توسط شما بیشتر شود. با قطع مصرف دارو هم وزن بدن و هم عوامل خطر مرتبط با وزن، مانند سطح بالای قند خون و سطح کلسترول، شروع به بازگشت به سطح پایه (وضعیت قبل از درمان) می‌کنند.

سایر عوارض گوارشیِ کمتر شایع عبارتند از: رفلاکس (بازگشت اسید)، نفخ، آروغ زدن، بیماری سنگ کیسه صفرا، اتساع شکم، درد و ناراحتی.

در زنان، این عوارض جانبی می‌تواند جذب قرص‌های ضدبارداری خوراکی را کاهش دهد و منجر به افزایش احتمال بارداری شود.

عوارض جانبی دیگر و کمتر شایع شامل پانکراتیت حاد (التهاب پانکراس)، انسداد روده، آسپیراسیون حین عمل (که در آن اسید معده وارد ریه‌ها می‌شود)، سارکوپنی (از دست دادن توده عضلانی)، رتینوپاتی‌ها (آسیب چشم)، سرطان تیروئید، افسردگی و افکار خودکشی است.

عوارض جانبی باید توسط پزشک شما مورد بحث و پایش قرار گیرد. پزشک ممکن است توصیه‌هایی مانند این موارد، یا داروهای دیگر را برای کمک به مدیریت عوارض جانبی رایجِ مرتبط با تغذیه، توصیه کند.

افراد هنگام مصرف GLP-1ها چقدر کمتر غذا می‌خورند؟

محققان ۴۱ مطالعه روی ۵۰,۰۰۰ نفر که از  GLP-1استفاده می‌کردند را بررسی کردند. در کمال تعجب، تنها دو مطالعه داده‌های ثبت‌شده‌ای درباره اینکه افراد در پاسخ به دارو چه می‌خوردند، داشتند.

برخی مطالعات از آزمایش‌های وعده غذایی آزمایشی برای اندازه‌گیری اثرات حاد بر میزان دریافت غذا استفاده کرده‌اند.

در یک بررسی از چهار مطالعه، به بزرگسالان یک ناهار سلف سرویس (بوفه) تحت شرایط استاندارد پیش از شروع داروهای  GLP-1و مجدداً پس از رسیدن به دوزهای پایدار عرضه شد. به افراد گفته شد که هر چقدر می‌خواهند بخورند، در حالی که آنچه می‌خوردند به صورت مخفیانه اندازه‌گیری می‌شد.

میانگین کاهش انرژی دریافتی در ناهار، ۱,۱۳۲ کیلوژول بود، که حدود ۲۵ تا ۳۳ درصد کمتر از میزان دریافت پایه (پیش از GLP-1) بود.

تعداد معدودی از مطالعات، آزمون‌های وعده غذایی بوفه را برای کل روز اعمال کردند. این مطالعات، مجموعِ کاهشِ کیلوژول‌ها را به این صورت گزارش کردند: ۳,۰۳۶کیلوژول برای تزریقات سِماگلوتاید (۱میلی‌گرم) و ۳,۵۸۱کیلوژول برای تزریقات تیرزپاتاید (۱۵میلی‌گرم). چنین کاهش‌های بزرگی در کل میزان دریافت غذا، خطر کمبود مواد مغذی را افزایش می‌دهد.

خطر سوءتغذیه با استفاده از GLP-1ها

اگر استفاده از  GLP-1باعث کاهش سریع وزن شود، خطر سوءتغذیه افزایش می‌یابد. کمبودهای مغذی خاص شامل موارد زیر است:

·  کمبود تیامین (B1)، که در آن آنسفالوپاتی ورنیکه می‌تواند منجر به آسیب غیرقابل بازگشت مغزی شود.

·  اسیدوز متابولیک، که در طی آن اسید بیش از حدی در بدن انباشته می‌شود که ناشی از از دست رفتن شدید اشتها است.

·  سطوح بسیار پایین پلاسمای منیزیم، که می‌تواند بر اعصاب، عضلات و قلب شما تأثیر بگذارد.

·  سطوح پایین قند خون.

این کمبودها می‌تواند برای هر کسی اتفاق بیافتد. در سال ۲۰۲۵، رابی ویلیامز (خواننده مشهور پاپ) گفت که پس از مصرف دارو برای کاهش وزن، دچار اسکوربوت (کمبود ویتامین C) شده است.

علائم کمبود مواد مغذی عبارتند از:

·  خستگی

·  تغییرات خلق‌وخو و تحریک‌پذیری

·  اشتهای ضعیف

·  اسهال

·  یبوست

·  کم‌خونی

·  ترک خوردگی گوشه‌های دهان

·  درماتیت (التهاب پوست)

·  تورم زبان

·  خونریزی لثه

·  بهبود آهستهٔ زخم‌ها

·  درد مفاصل

·  تپش قلب

·  تنگی نفس.

در نظر داشته باشید که یک دفترچه ثبت غذایی برای خود (چه روی کاغذ و چه با استفاده از اپلیکیشن) ایجاد کنید تا کمک کند تشخیص دهید آیا دریافت مواد مغذی شما کافی است و آیا ورودی رژیم غذایی شما احتمالاً متعادل است یا خیر.

رژیم غذایی متعادل چیست؟

رژیم غذایی متعادل به این معناست که شما پروتئین، فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی کافی دریافت می‌کنید.

مدل بشقاب که در راهنمای تغذیهٔ سالم استرالیا آمده است، به شما در ایجاد وعده‌های غذایی متعادل کمک می‌کند. در این روش باید هدف‌گذاری کنید که:

·  نیمی از بشقاب خود را با سبزیجات یا سالاد پر کنید.

·  یک چهارم را با پروتئین بدون چربی مانند مرغ، گوشت گاو، غذاهای دریایی، توفو یا حبوبات پر کنید.

·  یک چهارم را با برنج، پاستا، سیب‌زمینی یا نان پر کنید.

اگر شما از داروهای  GLP-1استفاده می‌کنید و دچار عوارض جانبی مربوط به اشتها یا گوارش هستید و میزان دریافت غذای شما نامنظم است، از پزشک خود درخواست کنید تا شما را برای بهبود سلامت و رفاه مرتبط با تغذیه، به یک متخصص تغذیه ارجاع دهد.

منبع:

https://medicalxpress.com/news/2026-10-glp1-drug-ozempic-mounjaro-nutrition.html